Home / Chùm thơ chọn lọc / Tập thơ: Bếp Lửa (1968) – Bằng Việt (Tiếp)

Tập thơ: Bếp Lửa (1968) – Bằng Việt (Tiếp)

Tập thơ: Bếp Lửa (1968) – Bằng Việt (Tiếp)

Tập thơ “Bếp Lửa” là một trong những tập thơ tạo nên tên tuổi của nhà thơ Bằng Việt ( Nguyễn Việt Bằng), tập thơ gồm 21 bài thơ. Cùng theo dõi, chi tiết từng bài thơ hay trong tập thơ Bếp Lửa để thấy được chất văn, giọng điệu của nhà thơ Bằng Việt nhé.

Kỷ niệm về Chê Ghêvara

1

Kỷ niệm khi ấy rất trong

Với một giọng vang rung

Như niềm vui tháng Sáu

Lúc con chim bay cao gọi nắng ,

Bạn đã kể tôi nghe

Về Xiera Maextơra hùng tráng

Về những người con Cuba quả cảm

Về Phiđen và Chê Ghêvara.

Kỷ niệm khi ấy lan xa

Như một đường dây theo chưa tới đích

“Ghêvara mất tích!”

Bạn kêu lên trước ánh sáng thần kỳ…

Cơn mơ bỗng dắt tôi đi

Qua lau lách những lối mòn du kích

Những nơi còn thở thách

Còn khổ đau, xiềng xích,

Ghêvara còn đi…

Ghêvara có tới Việt Nam?

Tới những rừng Tây Nguyên

Làm hầm chông bẫy đá

Lội những vạt bùn U Minh vất vả

Chèo ghe qua Đồng Tháp Mười

Bắn khẩu súng “ngựa trời”

Ngủ trong lần lá “nóp”

Những liên tưởng rọi như làn chớp

Soi lòng tôi, lòng bạn trong nhau…

2

Tất cả bỗng cắt ngang đột ngột

Ghêvara mất rồi!

Kỷ niệm ngỡ xa vời

Bỗng gần trong gang tấc

Kỷ niệm mơ hồ nhất

Bỗng xát lòng diết da!

Chê Ghêvara! Chê Ghêvara!

Đi mở “những Việt Nam trên thế giới”

Ở khắp trăm miền Anh tới

Anh muốn nơi nào cũng hoá Việt Nam!

Những liên tưởng lan man

Trong lòng còn náo nức

Hôm nay bỗng tôi tin là thực:

Ghêvara đã tới Việt Nam rồi!

Ôi đêm nay sao quá bồi hồi

Đêm rất sâu mà không yên ổn

Mở mắt thấy bầu trời thật lớn

Ngôi sao nào cũng nhắc “Ghêvara”!

Bạn ơi!

Hai bán cầu rất xa

Đêm nay bạn ở đâu

Sao bỗng chốc ta gần nhau thế nữa?

… Ôi có phải tâm hồn như ngọn lửa

Kỷ niệm không ngừng thổi gió lên?

Viết khi nghe tin Chê Ghêvara hy sinh ở Bolivia giữa “Năm Việt Nam anh hùng 1967” (Tên năm do Phiđen Caxtơrô và đất nước Cuba đặt, để suy tôn Việt Nam, năm 1967).

Beethoven và âm vang hai thế kỷ

(Tặng A.M.)

1

Nghĩ chi em, bốn tiếng sấm bão bùng

Bốn tiếng đập dập vùi số phận

Bốn cái tát trong cuộc đời gián gậm

Bốn thanh âm dựng đứng tâm hồn lên!

Trái tim không bình yên, không một phút bình yên

Trái tim lớn mang niềm đau khổ lớn

Trái tim trải những vòng sóng gợn

Lan truyền đi mãi mãi đến tương lai…

Em đừng mong khúc nhạc để vui tai

Đây là nhạc của châu Âu gầm thét

Tiếng kèn trận, người đi như nước xiết

Tiếng thác xô, tung toé bọt căm thù!

Ai kêu lên dưới ánh nếu tù mù:

“Từ chiến đấu sẽ sinh ra chân lý”

Tiếng trống thúc bàng hoang hai thế kỷ

Phải đâu giờ đến lúc đã nên quên?

2

Em ở giữa châu Âu, bao bọc những bình yên

Hạnh phúc thả trầm tư trong tiếng nhạc

Hay như thói quen, như nụ cười biếng nhác

Bê-tô-ven thành một khúc đàn ru!

Em ở giữa hồ thu sâu lắng sóng thu

Nhạc lay động vầng trăng trong thổn thức

Em chưa biết vầng trăng đi cứu nước

Chưa biết trăng thành du kích phương nao

Nghĩ chị em, những tiếng giận sôi trào

Của thế kỷ hai mươi đang chiến đấu

Trăng du kích soi dặm đường chảy máu

Trăng chẳng như góc phố nơi em!

Ec-mông ư? Hãy dạo khúc đàn lên

Em sẽ hiểu tiếng rên trong áp bức

Tiếng hát nhân dân ứ dồn uất ức

Tiếng gươm đao đòi chặt đứt xiếng gông!

Sau giấc mơ xưa, giờ lại có Ec-mông

Đứng trước cọc hành hình, hăm bốn tuổi

– “Hãy nhớ lấy lời tôi!” – Anh nói,

Phút giây đi vĩnh viễn chẳng quay đầu

Anh thành người giao ước với mai sau…

3

Nghĩ chi em? Nghĩ chi em? Từng phút

Giữa thế kỷ như lò lửa đốt

Không cho ai hờ hững bình yên

Trận tuyến chia đôi, em đứng ở giữa

Dù chỉ ngồi nghe nhạc Bê-tô-ven!

Bốn tiếng đập xót lòng em có phải

Những ở khắp mọi miền trên thế giới

Hãy còn nguyên bao tiếng đập giày vò

Bao vết roi lằn máu tự do

Bao họng súng, giày đinh xâm lược Mỹ?

“Từ chiến đấu sẽ sinh ra chân lý”

Cho vòng yêu thương mở giữa con người

Bê-tô-ven đã từng khao khát thế

Bê-tô-ven như người đồng chí

Bê-tô-ven như người chiến sĩ

Gióng hồi chuông Giao hưởng của Niềm vui!

Ôi thế kỷ ra hoa trong lửa bỏng

Đừng để nguội, em ơi, bàu máu nóng

Đừng ngồi yên mong cuộc sống bình yên

Khi bốn tiếng vang tàn khốc còn nguyên!

Carpates, 1964

Bếp lửa

Một bếp lửa chờn vờn sương sớm

Một bếp lửa ấp iu nồng đượm

Cháu thương bà biết mấy nắng mưa!

Lên bốn tuổi cháu đã quen mùi khói

Năm ấy là năm đói mòn đói mỏi,

Bố đi đánh xe, khô rạc ngựa gầy,

Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu

Nghĩ lại đến giờ sống mũi còn cay!

Tám năm ròng, cháu cùng bà nhóm lửa

Tu hú kêu trên những cánh đồng xa

Khi tu hú kêu, bà còn nhớ không bà?

Bà hay kể chuyện những ngày ở Huế.

Tiếng tu hú sao mà tha thiết thế!

Mẹ cùng cha công tác bận không về,

Cháu ở cùng bà, bà bảo cháu nghe,

Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học,

Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc,

Tu hú ơi! Chẳng đến ở cùng bà,

Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa?

Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi

Hàng xóm bốn bên trở về lầm lụi

Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh

Vẫn vững lòng, bà dặn cháu đinh ninh:

“Bố ở chiến khu, bố còn việc bố,

Mày có viết thư chớ kể này kể nọ,

Cứ bảo nhà vẫn được bình yên!”

Rồi sớm rồi chiều, lại bếp lửa bà nhen,

Một ngọn lửa, lòng bà luôn ủ sẵn,

Một ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng…

Lận đận đời bà biết mấy nắng mưa

Mấy chục năm rồi, đến tận bây giờ

Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm

Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm,

Nhóm niềm yêu thương, khoai sắn ,

Nhóm niềm xôi gạo mới, sẻ chung vui,

Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ…

Ôi kỳ lạ và thiêng liêng – bếp lửa!

Giờ cháu đã đi xa. Có ngọn khói trăm tàu,

Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả,

Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:

– Sớm mai này, bà nhóm bếp lên chưa?…

Kiev, 1963

Đi chợ Tết

Bản Sán Dìu xanh hơi khói lên

Sương ủ cành xuân, đất ẩm mềm

Hôm nay xuống chợ như đi hội

Khi chị cài hoa lên áo em!

Bản Sán Dìu bắn máy bay rơi!

Hôm nay đi chợ quên đường thôi!

Bốn bên thắt nút dây lưng tía

Ai cũng cùng em chia nỗi vui…

Một thoáng rồng lên núi ngậm tăm

Lăn lộn xông pha tính hướng tầm,

Công đi săn Mỹ như săn thú

Chửa bắn rơi xong, bụng chửa mừng!

Bản Sán Dìu thắng xong, trẻ quá!

Vồng cải vàng hoe, tươi tắn lạ!

Em xuống triền núi dốc như say

Mùi cúc thơm khi nào không hay

Quay lại nhìn bóng mây Tam Đảo

Biết chị đang ngồi trực đổi phiên

Hôm nay chị đi chợ mua nhiều lắm

Chị ngóng lâu về đến phát ghen!

Nhưng vui chân quá, vui chân thế!

Chị ơi, thôi chị chẳng nên hờn.

Hôm nay đi chợ quên đường nhá!

Đánh Mỹ rồi, em lại trẻ con!…

1967

Giữa thác người dâng

Sông tới ngã ba ùn sóng lớn

Màu áo hành quân nói sắc rừng

Cò vỗ cánh bay vào ráng đỏ

Chiều có gì đâu, cũng lạ lùng!

Mắt soi vào trong nhau

Trên chuyến phà sang mau

Bom ở bờ kia gỡ hết

Xe đã dồn xe như nước xiết

Nhìn nhau, ai cũng thấy thân thương

Một ánh màu xuân sáng dập dờn

Sông Cầu quân sang như thác chuyển

Sông Mã xe vào chuyến lại chuyến

Sông Hồng đường hai ngả ngược xuôi

Ngã ba sông sóng dồi

Ngã tư đường còi kéo

Thế trận dàn khắp nẻo

Những trung đoàn, mũ lấp ánh lân tinh

Núi ngỡ che trong bóng mình

Cả giải Ngân Hà sa xuống!

Ôi thèm quá nhịp tim rung lớn

Thu trọn vào ngọn thác chiều nay

Thèm sao đánh dấu mỗi đường dây,

Mỗi cành lá đi lên chiến thắng

Thèm nhớ hết trăm điều nhỏ lắm

Đang góp nên sự nghiệp anh hùng…

Dòng thác ơi, dòng thác phi thường

Có phải đêm nay xuôi về một hướng

Mà trong bước triệu người vui sướng

Ta thấy dáng đi những mùa đoàn viên

Dòng thác ơi, dòng thác vô biên

Cứ chân đất mà đi vào lịch sử

Cứ thế thành bất tử

Từ cái bình thường mỗi buổi chiều nay!…

Xuân 1968

1967

Gửi một bạn Cu-ba

1

Kỷ niệm khi ấy rất trong

Với một giọng vang rung

Như niềm vui tháng sáu

Lúc con chim bay cao gọi nắng mùa hè…

Xem thêm:  Em ơi! - Phạm Ngọc Vĩnh

Bạn đã kể tôi nghe

Về Xi-e-ra Ma-e-xtơ-ra hùng tráng

Về những người con Cu-ba quả cảm

Về Phi-đen và Chê Ghê-va-ra.

Kỷ niệm khi ấy lan xa

Như một đường dây theo chưa tới đích

“Ghê-va-ra mất tích!”

Bạn kêu lên trước ánh sáng thần kỳ…

Cơn mơ bỗng dắt tôi đi

Qua lau lách những lối mòn du kích

Những nơi con thử thách

Còn khổ đau, xiếng xích

Ghê-va-ra còn đi…

“Ghê-va-ra có tới Việt Nam?”

Tới những rừng Tây Nguyên

Làm hầm chông, bẫy đá

Lọi những vạt bùn U Minh vất vả

Chèo ghe qua đồng Tháp Mười

Bắn khẩu súng (ngựa trời)

Ngủ trong lần lá (nóp)

Những liên tưởng giọi như lànchớp

Soi lòng tôi, lòng bạn trong nhau…

2

Tất cả bỗng cắt ngang đột ngột

Ghê-va-ra mất rồi!

Kỷ niệm rất xa vời

Bỗng gần trong gang tấc

Kỷ niệm mơ hồ nhất

Bỗng xát lòng diết da!

Chê Ghê-va-ra Đi mở (những Việt Nam trên thế giới)

Ở khắp trăm miền Anh tới

Anh muốn nơi nào cũng có Việt Nam!

…Những liên tưởng lan man

Trong lòng còn náo nức

Hôm nay bỗng tôi tin là thực:

“Ghê-va-ra đã tới Việt Nam rồi!”

Ôi đêm nay sao quá bồi hồi

Đêm rất sâu mà không yên ổn

Mở mắt thấy bầu trời thật lớn

Ngoi sao nào cũng nhắc Ghê-va-ra…

Bạn ơi!

Hai bán cầu rất xa

Đêm nay bạn ở đâu

Sao bỗng chốc ta gần nhau thế nữa!…

Ôi có phải tâm hồn như ngọn lửa

Kỷ niệm không ngừng thổi gió lên?

(Nhân nghe tin Ghê-va-ra hy sinh ở Bô-li-vi, giữa “năm Việt Nam anh hùng”)

Hà Tĩnh

Tặng Nghiêm Đa Văn

Giao thông hào bên bãi tha ma

Một ngọn đèn soi, sâu hai thước

Quầng sáng tròn ôm đôi mái đầu.

Đây là đâu?

Cả thế giới chưa từng biết!

Côpécních và Niutơn đã cùng các em xuống đấy

Ơcơlit và Pitago đã cùng các em xuống đấy

Bên bãi tha ma, ngọn đèn dầu rực cháy

Bên bãi tha ma, đang bắt đầu tương lai.

Các em là ai?

Cả thế giới chưa từng biết!

Nhưng mai mốt, quân thù giãy chết

Các em lên, đưa cơ khí vào đồng

Đưa điện vào làng, đưa đập ngăn sông

Cả thế giới sẽ lặng người bên hố:

Biết lương trí mình được thắp lên ở đó!

1966

Kỷ niệm về Chê Ghêvara

1

Kỷ niệm khi ấy rất trong

Với một giọng vang rung

Như niềm vui tháng Sáu

Lúc con chim bay cao gọi nắng mùa hè,

Bạn đã kể tôi nghe

Về Xiera Maextơra hùng tráng

Về những người con Cuba quả cảm

Về Phiđen và Chê Ghêvara.

Kỷ niệm khi ấy lan xa

Như một đường dây theo chưa tới đích

“Ghêvara mất tích!”

Bạn kêu lên trước ánh sáng thần kỳ…

Cơn mơ bỗng dắt tôi đi

Qua lau lách những lối mòn du kích

Những nơi còn thở thách

Còn khổ đau, xiềng xích,

Ghêvara còn đi…

Ghêvara có tới Việt Nam?

Tới những rừng Tây Nguyên

Làm hầm chông bẫy đá

Lội những vạt bùn U Minh vất vả

Chèo ghe qua Đồng Tháp Mười

Bắn khẩu súng “ngựa trời”

Ngủ trong lần lá “nóp”

Những liên tưởng rọi như làn chớp

Soi lòng tôi, lòng bạn trong nhau…

2

Tất cả bỗng cắt ngang đột ngột

Ghêvara mất rồi!

Kỷ niệm ngỡ xa vời

Bỗng gần trong gang tấc

Kỷ niệm mơ hồ nhất

Bỗng xát lòng diết da!

Chê Ghêvara! Chê Ghêvara!

Đi mở “những Việt Nam trên thế giới”

Ở khắp trăm miền Anh tới

Anh muốn nơi nào cũng hoá Việt Nam!

Những liên tưởng lan man

Trong lòng còn náo nức

Hôm nay bỗng tôi tin là thực:

Ghêvara đã tới Việt Nam rồi!

Ôi đêm nay sao quá bồi hồi

Đêm rất sâu mà không yên ổn

Mở mắt thấy bầu trời thật lớn

Ngôi sao nào cũng nhắc “Ghêvara”!

Bạn ơi!

Hai bán cầu rất xa

Đêm nay bạn ở đâu

Sao bỗng chốc ta gần nhau thế nữa?

… Ôi có phải tâm hồn như ngọn lửa

Kỷ niệm không ngừng thổi gió lên?

Viết khi nghe tin Chê Ghêvara hy sinh ở Bolivia giữa “Năm Việt Nam anh hùng 1967” (Tên năm do Phiđen Caxtơrô và đất nước Cuba đặt, để suy tôn Việt Nam, năm 1967).

Lời chào từ Việt Nam 1996

Gửi một bạn thân châu Phi)

1

Tôi đi trong sắc thắm trời xuân

Cây cỏ đung dưa một dáng vui thầm

Ước cây cỏ bỗng làm sao nói được!

Ôi những đồi chè đang lên xanh mướt

Mạ nô đùa rồng rắn đuổi theo nhau

Hoa tím ngát trong ráng chiều hạnh phúc

Những nương khoai bừng trổ nỗi vùi đầu.

Một sắc đỏ bồi hồi trong dặm đất

Là con đường đan dệt dưới chân đi

Tôi loá mắt trước trăm đường mới đắp

Muốn ruổi hoài theo, chẳng muốn về!

Những hố cá nhân chi chít bốn bề

Hẳn dành để trồng cây sau kháng chiến

Hàng cây số hào giao thông ẩn hiện

Sẽ để khơi làm mương máng mai sau

Mỗi việc ta làm vẫn nhằm dài lâu

Cuộc chiến tranh này kỳ lạ thế đó!

Nghe rạng rỡ lòng vui như trẻ nhỏ

Ngóng tan mưa, trời ửng suốt năm màu…

2

Hỡi mây trời, sứ giả bay về đâu

Đang nghèo cũ, dưới mái nhà lao khổ

Phút giây này, bạn có nghĩ về tôi?

Nới cánh đồng khô, mùa lá cháy xa xôi

Một nếo nhà tôn bến đường xích đạo

những trảng cát bốn mùa xô gió bão

Miếng cơm se nước bọt, đắng trong lòng!

An-tô-ni-ô! Bệnh có đỡ nhiều không

Tin xuân biết khi nào anh bắt được?

Anh trở lại nỗi dày vò buổi trước

Cờ Bồ-đào-nha còn cắm đất Ghi-nê

Anh vẫn ngậm ngùi: Mẹ yếu đường kia

Còn phải cố còng lưng bên giếng giặt

Trăm mụ vá như cuộc đời trước mắt

Gắng bao giờ xoá sạch nốt đi cho?

Anh lại chờ tin, vừa đọc vừa ho

Rớm nước mắt mừng chúng tôi chiến thắng

Vung nắm đấm dội lên trời lẳng lặng

Tưởng còn nghe đâu đó máy bay gầm

Ôi trái tim xa đập gấp hoá nên gần

Tình bạn lớn cồn cào trong mạch đập

Hai trận tuyến nói hai đầu quả đất

Một tấm lòng trong suốt thuỷ tinh trong!…

3

Bỗng bồn chồn nhớ hết bạn bè đông

An-tô-ni-ô! Màu xuân tươi tốt quá!

Tô muốn gặp, muốn ôm choàng lại cả

Những bạn bè thân thiết vẫn chia vui…

Đi trọn ngày đường, vui cứ sinh sôi

Mõi tâm trạng ngày qua đều hoá chật

Nơi chiến đấu thành nơi hồ hởi nhất

Muốn gửi lời chào đến khắp trăm nơi.

Đêm trong ngần đối diện với lòng tôi

Ngỡ như xưa mà đã khác xưa rồi

Cái còn lại sau bước đường ngàn dặm

Là tâm tình tươi tắn mãi không thôi!

Đêm trong ngần đối diện với lòng tôi

Đêm cảnh giới, vòm trời xanh ánh thép

Đêmv ỡ đất, lưỡi cày đi qỉa quyết

Tôi thức với bốn bề đang rạng sáng tương lai…

Màu và tiếng

Những người Xi-nai đen như bóng đêm

Im lặng xót xa sau hàng song sắt

Chỗ sáng nhất – hàm răng và con mắt

Quân Ít-xra-en nhằm vào

Những người nghèo Đi-tơ-roi xanh xao

Im lặng kéo lê ngày dài nặng nhọc

Mấy máy đường gân khô khốc

Như vết roi lằn của đảng Ba K

Màu xanh, , màu đen

Tất cả bỗng tan ra

Thành có một màu thôi: máu đỏ

Cai im lặng trở thành

Sắc màu kêu lên đòi tiếng trả lời.

Sắc màu kêu lên:

Phẩm giá con người

Không ai đến trả thay ta được

Châu Mỹ – châu Phi

Màu sắc và tiếng kêu là một

Khẩu súng ta cầm không thể buông lơi!

(1967)

Mừng em tròn 16 tuổi

đầy trời đan mưa xuân

Mái ngói quanh thôn hồng nối hồng

Mái ngói, mái ngói, liền mái ngói

Từng lớp mừng vui, lớp ước mong…

Áo xanh chàm trong mưa bay lưa thưa

Nụ hoa cà trong mưa đang độ nở

Mưa trên áo khiến động lòng tuổi nhỏ

Mười mầy năm, mưa lũ ngỡ quên rồi!

Nay lại đi vào đường vui kháng chiến

Nghe xa tắp tiếng gà trưa ẩn hiện

Nhớ xóm trên đồi, vị muối chiến khu

Bưa ăn quen ngồi lắng tiếng cu gà…

Thuở em sinh, bốn bề sương lam

Bà mế đi đun từng siêu nước nhỏ

Mây bay thấp chàng vàng bên cửa sổ

Nghe ì ầm súng vọng phía Đông –Khê.

Biết mấy gian lao con đường em đi!

Em đã lớn cùng hai lần cứu nước.

Cởi chiếc khăn quàng, không sao nói được

Tiếc màu khăn thật đỏ đã từng qua!

Ôi bốn bề xuân tới bao la

Hoa leo khắp mỗi chiến hào chống Mỹ

Vui rất lớn mà vô cùng giản dị

Là buổi đầu em dự lớp dân quân.

Tháng giêng ơi! Đầy trời mưa xuân

Hay hy vọng đan từng hàng nước mắt

Máy bay Mỹ còn đến đây làm giặc

Em hãy ghi cho được chiến công đầu!

1966

Ngày lặng gió

Trời quê hương hôm nay đưa ai đi

Mà buổi chiều xanh không thấy đáy!

Gió dồn tụ mãi phương nào chưa thấy

Cây lạ lùng muốn cựa mãi không yên

Sông đăm đăm chờ rạng ánh sao lên

Những tiếng búa sửa cầu vang dữ dội

Một tiếng hò dô ben bờ bỗng nổi

Trăm sọt đá đầy quăng sắn ven đê…

Gió ở nơi nào dọc khắp đường đi?

Toi mong gió giữa bốn bề chân bước

Giữa tiếng xẻng, tiếng đầm, tiếng cuốc

Nhịp dồn như nén gió trong tay…

Môt luồng hơi rung động các đường ray

Bao nhiêu con tàu đêm nay mở máy

Gió có ẩn cả trong tàu chăng đấy?

Màu sơn đen có giữ kín âm vang?…

Đêm sâu dần. Bỗng khắp chốn ram ran

Một tiếng động rào rào như lá chay:

Nhữngchiến sĩ tự cánh rừng nhỏm dậy

Tôi kêu lên… Ngỡ động gió ngàn qua!

Xem thêm:  Đường tình đôi ngả - Chuyên Tạ

Ngỡ như mơ… Tấtcả sắp bùng ra

Trận bão lớn ập xuống đầu giặc Mỹ

Tự xẻng đất, tự toa tàu lặng lẽ

Tự mỗi người đi nổi gió đêm nay!

(1967)

Nghe đất

Làng ở ven đường quốc lộ

Đem nay trở dậy rời đi

Căm thù nuốt sâu tận cổ

Nghe xa đất thở rầm rì

Ngày mai biết giặc ném bom

Theo từng ô vuông toạ độ

Đồ đạc gánh lên lưng rồi

Mẹ mãi còn nghe đất thở

Quen bùn xát trên kẽ tay

Xót cát sạn trông con mắt

Một đời vất vả vun trồng

Mẹ hiểu nỗi lòng của đất

Ôi cái mùi hăng trong cây

Tháng ba nhớ mùa gió trở

Ôi cái mùa men ải nồng

Tháng chạp nhớ mùa đất vỡ

Những chưa gì bằng đêm nay

Mẹ thấm thía tình của đất

Ngày mai chính đất không đi

Ở lại một còn, một mất.

Đất thở càng khuya càng sâu

Kỳ lạ như lòng của mẹ

Đất thở càng lâu càng khoẻ

Râm ran như sức sóng ngầm

Mẹ nghe tiếng dội vang trầm

Lặng lẽ hiểu lời của đât

Một lời thuỷ chung duy nhất

Vượt qua hết thảy quân thù

Đất ơi! Không thể bao giờ

Giặc tới nới này phá nổi!

Đất thở hơi người cứng cỏi

Tự nghìn năm, sẽ còn nguyên!

1967

Người giữ tuyến đường xuân

Những quả đồi, bom cắm xuyên lông chim

Anh xót xa như khía tấm lưng trần

Anh cắn răng chong mắt suốt mùa đông

Ánh sáng lạnh chập chờn xanh đỏ

A-xít đặc khoét vào hạt nổ

Chỗ chưa ai qua là chỗ có anh qua

Cái chết nằm im cho anh tháo gỡ

Con đường cắt, con đường lại mở

Cái chết nằm im cho những chuyến xe thông.

Những thuỷ lôi chín mắt ở Hàm Rồng

Hau háu trên sông giữa luồng nước lũ

Anh đã vớt không quả nào kịp nổ

Hai tay trắng làm đui mù điện tử

Chỗ chưa ai quen là chỗ của anh quen…

Đêm nay nằm trong lán lặng yên

Anh nghe tiếng xe trở về nẻo đó

Ôi tiếng xe qua như có gì tâm sự

Anh trở dậy đi ra nghe những tiếng ai chào

Nghe mùa rộ từ phương Nam đang ruổi về phương Bắc

Không nhìn rõ mặt ai

Chỉ biết nhiều tin vui…

Suốt đêm anh trở giấc bồi hồi

Con đường anh khai thông vẫn bừng bừng huyết mạnh

Con đường đẹp hơn đầu hết

Chỗ chưa ai biết là chỗ anh đã biết:

Bánh xe nào đi qua cũng in bùn đỏ mùa xuân…

(1967)

Qua Trường Sa

Hoa bí hoa bầu mọc ở Trường Sa

Ô hay! Đất ngỡ đất quên nhà,

Gió cũng gió, ong cũng ong kiếm mật

Nắng cũng là màu nắng tận trong ta!

Cái bắt tay là bắt tay đồng chí

Tay mở rộng và miệng cười hoan hỉ

Trường Sa ơi! Như bát nước đầy

Mời uống ngụm đầu đã thấy mê say…

Áo cộc nông dân hở cúc cổ quên cài

Nết sởi lởi gợi nhớ hoài Nam Bộ,

Những ba má chú cô trong đó

Chửa một lần thấy mặt đã đi xa!

1961

Trường Sa là một thị trấn trên đường xe lửa liên vận quốc tế ở phía nam Trung Quốc, thuộc tỉnh Hồ Nam.

Thị trấn

Những phố mộc mạc và

Như chiều sâu của một tâm hồn người

Hoa gạo đỏ tươi chúm chím nụ cười

Bóng gà mái trong chuồng còn ấp trứng

Nắng buổi chiều lững thững

Trôi trong những góc tường rêu

Thị trấn khiêm nhường bao niêu!

Anh đi qua đi qua

Đâu biết hết vui buồn trong ấy…

Bỗng trở lại –

Thôi rồi!… Lửa cháy!

Bóm đã rơi trên mỗi mái nhà

Anh lặng người, ngơ ngẩn, xót xa

Nghe tim mình ở đấy!

Đâu những mùa hè cơn lốc xoáy

Trẻ con reo trong đám lá bay mù

Đâu những mùa xuâ, đâu những mùa thu

Những khẩu hiệu giấy diều, những đèn treo lủng lẳng

Đâu tất cả những gì anh bỏ bẵng

Qua đi như thể vô tình

Cae cái rét đông lướt thướt trên cành

Bà cụ nhai trầu, cô em chuyên nước

Anh dựng xe, ngồi châm điếu thuốc

Tát cả ơi, tất cả đâu rồi!…

Tất cả cứ loé ngời

Và quên lãng khắc thành sâu đậm…

Anh khát được nghìn lần ra trận

Khát được suốt đời căm giận

Trả thù cho nơi lơ đãng đi qua.

1967

Thư gửi người bạn xa đất nước

Anh hỏi tôi cảm xúc lúc về đây

Hỏi đến cả tiếng ru trầm của gió

Hỏi mảnh nắng xôn xao đường phố nhỏ

Hỏi con người và những chuyện con người

Những điều thường canh cánh nhớ không nguôi

Mà mỗi kẻ đi xa đều biết rõ.

Bạn thân yêu ơi! Tôi biết viết thế nào đây?

Nói sao hết cả đất trời cây lá

Nơi chỉ dù một cơn mưa mùa hạ

Cũng làm tôi xao xuyến mãi không thôi

Mỗi hạt mưa buồn, mỗi hạt mưa vui

Đều phải tính bằng cơm bằng gạo

Cơn hạn hán hay cơn dông bão

Cũng cần sức người đánh vật ngày đêm

Nơi biết mấy quật cường và biết mấy ấm êm…

*

Anh bảo anh thèm nhìn Hà Nội quá,

Ừ, Hà Nội vẫn như anh nhớ đó

Chỉ có con người đã khác đi nhiều.

Con người bận rộn nhưng mà vững chãi

Hiểu gian khổ nhưng hiểu rắng mình phải

Hiểu việc mình làm, hiểu miếng mình ăn

Hiểu thời gian không chỉ tháng cùng năm

Mà là mốc nhích lại gần hạnh phúc

Nhích gần cái ngọt bùi ngày thống nhất

(Ôi niềm Nam! Anh biết đấy, miền Nam

Nửa nước yêu thương, nửa nước bạc vàng

Ai đã chẳng từng trong mơ đến đó?…)

*

Anh có nhắc con đường anh vẫn nhớ

Đường bây giờ cây đã mọc lên xanh

Cây kín sum sê như những khung thành

Cây len lỏi những hàng ngói đỏ…

Chô ao vũng ngày xưa đém đổ rác

Giờ đã xây thành một công viên

Nhịp cầu cong, đèn điện sáng đêm đêm

Cầu như thể chiếc lược ngà xinh đẹp

Chải cho mượt dòng nước hồ đóng khép

Cho thuyền tình yêu chèo mấy vẫn đi vòng

– “Anh có yêu em thì đi mãi không cùng”

*

Anh hỏi tin đôi mắt đen ngày ấy

Má rám hồng trong gió đông nổi dậy

Cô bé bây giờ đã đỗ lớp mười

Cô bé hay làm cô bé hay cười

Thấy nói đã ghi tên đi Tây Bắc

Ôi miếng đất mùa thu thường trở giấc

Có tiếng mưa phùn rủ rỉ mãi không thôi…

Đất xẽ xới lên từng mảnh mới tinh khôi

Tôi mê quá là cái mùi đất mới

Cái mùi đất sao mà vui hồ hởi…

Nhưng anh viết thư đi, Cô bé sắp đi rồi.

*

Anh còn hỏi nhiều nhưng kể sao hết được

Cơn khát vô cùng là khát về Tổ quốc

Nơi giữa chiến trường thấy bóng áo bà ba

Nơi mẹ già ta còn ăn măm ăn cà,

Múi mặn đến đậm đà, thấm thía

Đến lay động tận trong cùng cảm nghĩ:

Có đất nào như thể đất này không

Nơi anh hùng hơn mọi chốn anh hùng!

Đấy, nhân dân ta, anh thấy chứ anh?

Tôi chẳng muốn viết dài thêm nữa

Cơm miền Bắc nuôi chúng ta từng bữa

Mong chúng ta giúp ích cả hai miền…

Anh chưa kịp về nhưng hãy cứ tin

Rằng anh vẫn chẳng hề xa đất nước

Rải đất ta yêu gấp nghìn thuở trước

Và còn yêu gấp mấy nữa về sau!…

Hà Nội, 1963

Tình ca trên đất nước

Nghe thấy không em, tiếng buổi chiều sâu vợi

Chiều dẹp quá, ánh chiều xanh chói lọi

Buổi chiều của riêng ta và cũng của mọi người

Nghe thấy không em, chiều rạo rực chi hoài?

Đường dốc ta đi, nước đọng vũng trời xuân

Em khẽ đun đưa, nước vỡ dưới bàn chân

Em thấy không em, dù chỉ là giọt nước

Cũng thấm đượm tình yêu hơn thuở trước

Em nhớ không em, giữa bụi rậm, bùn lầy,

Ta đã khai sinh ra chỗ đứng này đây!

Ta khai sinh ra vườn cây này mơn mởn

Ta thành một đôi trong ngàn vạn lứa đôi

Nghe thấy không em, tiếng buổi chiều sâu vợi

Nghe thấy không em, tim đập quá bồi hồi!

Em chớp mắt như mơ. Em bảo anh gì nhỉ?

Ôi nước mùa xuân sao mà trong đến thế!

Nào ta đã hề tình tự chi đâu

Ta chỉ nhìn trời và ta chỉ nhìn nhau!

Này là đất trời xuân, có phải thế không em

Trước chưa có, nay ta xây thành có

Đất màu mỡ ánh lên từ lácỏ

Đất ải nồng như thể mới lên men.

Chính ở đất này, anh đã gặp em

Còn phải nói gì thêm vào đấy nữa?

(1963)

Tình yêu và báo động

1

Anh nắm bàn tay em khi nói đến tương lai

Thành phố đang cơn mưa ướt đẫm trong tiếng hát

Chúng ta đi giữa bè bạn mỉm cười.

Cơn báo động tan rồi

Anh muốn nói một câu gì dữ dội

Nhưng không thể tìm ra lời để nói

Chúng ta đi giữa bè bạn mỉm cười.

Cơn báo động tan rồi

Cảm động quá, khi mùa thu lại đến!

Anh nhớ phút ngồi bên nhau trực chiến

Anh nghe thời gian trong mạch đập tay em

Mạch đập bình yên…

2

Vườn vàng phơi lá thu

Ánh sáng mênh mông, đói mặt quân thù

Ánh sáng tinh khôi như trong mắt trẻ

Soi hạnh phúc tự hào, đơn giản thế!

Ngày xưa anh chưa nghĩ ra.

Sông Hồng nước lên. Em đưa anh qua

Tháng tám cầu nhô hai nhịp gãy

Sông Hồng nước lui khi anh trở lại

Ta nắm tay nhau trên nhịp đã liền

Hai bên bờ Long-biên

Nghìn lấ sắc trổ cờ trên ngọn mía

Hạnh phúc lớn, tự hào, đơn giản thế

Ngày xưa anh chưa nghĩ ra…

3

Không ai trở về thời đổ đá

Ta khinh bỉ nhìn kẻ thù dậm doạ!

Xem thêm:  Bài thơ tình Toán học số 24

Ba năm rồi, tự buổi đó em ơi…

Thành phố bao phen rung động hồi còi

Em biết dập kho dầu khi lửa bén

Biết trồng lại đôi hàng cây cháy sém

Biết bắn địch hôm nay vì địch của ngày mai

Ba năm rồi em ơi

Ta khinh bỉ nhìn kẻ thù dậm doạ.

Không ai trở về thời đổ đá

Khi tình yêu tới độ chín đang vừa!

4

Những màu ta qua nghe dài hơn xưa

Những mùa ta qua không có ngày thừa

Dù phải chịu đôi lần căng thẳng nhất

Chỉ nghĩ đến nhau đã là hạnh phúc

Những màu ta qua… chẳng thể lấy gì so.

Sau ban năm, mặt đối mặt quân thù

Cảm động quá, khi mùa thu lại đến!

5

Ta quen sống những giờ đột biến

Bỗng sững sờ trước một sớm không đâu:

Thành phố trong mưa. Hoa rắc trên đầu

Hoa mưa nở từng bông trên mái tóc

Em tươi tắn như mùa xuân thứ nhất

Nhưng thuỷ chung như một sắc mai già

Đôi mắt mở to, dịu dàng thấm mát

Sau rất nhiều gian khổ đi qua…

5

Bây giờ sau tất cả mọi điều

Anh muốn nói một câu gì dữ dội

Nhưng vẫn không tìm ra lời để nói!

Anh chỉ nhìn sắc thắm mùa thu

Thấy hết sự vô duyên và thảm hại của quân thù

Trước tất cả những gì ta sống

Trước một bầu trời, gương xanh lồng lộng

Soi cơn mơ của anh và của em

Của triệu người giao kết một lòng tin.

Hà Nội, 1967

Trở lại trái tim mình

1

Tôi trở lại những bờ đường mùa xuân

Cây già trắng lá

Ôi thành phố tôi yêu kỳ lạ

Cái sống như trăn trở ngày đêm

Tôi lớn lên, lo nghĩ nhiều thêm

Thành phố cũng như tôi đang lớn

Những gác xép bộn bề hy vọng

Những đầu hồi bóng nắng nhấp nhô…

Tôi trở về những ngõ quen xưa

Mỗi ngõ nhỏ giấu một lời tâm sự

Tôi trở lại những lối mòn quá khứ

Có tấm tình ta mắc nợ cha ông

(Nhịp chày sương hay tiếng trống thu không

Nét son đượm trên vòm cong mái cổ)

Tôi trở lại những lối mòn tình tự

Cánh bướm màu hạnh phúc cứ bay đôi

Tiếng ve ran những điệp khúc mùa vui…

…Ôi rất lâu rất lâu

Tôi mới lại đi một ngày thong thả

Thành phố như tim tôi êm ả

Sau rất nhiều gian lao.

2

Hãy nghe, hãy nghe tiếng người lao xao

Chỗ những căn nhà bom xô tốc mái

Nay ta về lợp lại

Che ấm cuộc đời vun vén bên trong

Hãy theo những ngả đường sang sông

Cầu phao cót két

Những chuyến hàng đi hoài không hết

Mỗi chuyến xe mang một tấm lòng.

Hà Nội thức bao đêm ròng?

Không ai nhớ nữa

Nhưng mỗi sớm nhìn vào cửa chợ

Lại thấy hoa bày trên lối đi

Hà Nội bao lần chia ly?

Không ai nhớ nữa

Nhưng cách đánh quân thù phải sợ

Thì không đâu biết rõ nơi đây

Hà Nội mang tầm vóc hôm nay

Cọng với tầm cao quá khứ

Tôi đi dọc những lối vào lịch

Nghe suốt năm châu bè bạn nối gần

Tôi đi ngang những cuộc đời thường

Biết ở đó chia nỗi lo nhân loại

3

Có phải bao nhiêu vui buồn thời đại

Soi vào đây càng đậm sắc màu riêng?

Tấm lòng Hà Nội thiêng liêng

Vẫn nguyên vẹn sau rất nhiều từng trải

Con đường loá bóng hoa vàng trẻ mãi

Tiếng lanh canh trên gạch lát hồn nhiên

Âm vang bao biến thiên

Thế giới gửi nơi này ghi nhớ

Bao hạt cát hạt vàng lịch sử

Hà Nội kiên tâm gạn lọc công bằng

Nghe tiếng Bác mỉm cười đôn hậu

Nghe bước mình vững chãi tháng năm…

4

Ôi những hàng ô-rô ta vẫn xén

Làm vui mắt mỗi người đi kháng chiến

Mỗi nét đơn sơ cũng đượm tình nhiều

Từ ánh nê-ông pha biếc buổi chiều

Đến hơi mưa trong khóm hoa màu tím

Gáy sách cũ xếp chồng như kỷ niệm

Lá thiếp mừng đám cưới mát trên tay

Bao điều không ai hay

Bỗng thấm thía giữa ngày chống Mỹ

Hà Nội bận dẫu không hề phút nghỉ

Vẫn còn nguyên phong thái hào hoa!

5

Ở đây tôi bắt gặp hôm nay, tôi bắt gặp ngày qua

Tôi bắt gặp những ngày chưa tới

Trong mỗi dáng người gặp vội

Đều chín muồi những dự định tương lai

Trong mỗi ba-lô quàng vai

Đều cất giữ kho tàng chưa mở hết

Như Hà Nội mười năm tôi đã biết

Sớm hôm nay vẫn lạ nét ban đầu!

Sông Hồng ơi! Dông bão chẳng thay màu

Rùa thần thoại vẫn nhô lưng đội tháp

Chùa Một cột đổ trên đầu giặc Pháp

Lại nở xoè trọn vẹn đoá hoa sen

Dù nhiều điều tôi nhớ tôi quên

Nhưng Hà Nội trong tôi là vĩnh viễn

Dù mười năm, hai mười năm kháng chiến

Hà Nội vẫn rèn sắt thép lòng tin

Dù quân thù bắn phá cuồng điên

Tim ta đỏ vẫn nguyên lành Hà Nội

Ôi trái tim nóng hổi

Tôi về đây là thêm sức đi xa!…

Hà Nội, 1967

Bài thơ đạt Giải nhất về thơ của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nội năm 1967.

Từ giã tuổi thơ

Ngỡ như đi suốt tuổi thơ

Tới chặng đường này nghỉ lại

Có gì bâng khuâng mãi

Những cánh hoa bìm gợi nhớ rất xa…

Ôi những xe trâu thủng thẳng vào cơn mưa

Bắt tuổi nhỏ nóng lòng theo bước một

Ôi những nương cao màu trăng lục nhạt

Gạo lốc nuôi ta mùa vơi mùa đây

Cách đã ba ngàn ngày

Lại trở lại đất này chung thuỷ

Đứng rạo rực trước cuộc đời chống Mỹ

Còn đeo ba-lô thắng Pháp sau lưng!…

Những gì xưa làm nên chiến công

Mười năm qua đã quen càng nhớ

Những người bạn trong mắt xưa bé nhỏ

Mười năm mà vụt vụt lớn lên

Cảnh vật in trong tâm tưởng bình yên

Mười năm thở nồng nàn xao động

Dung mạo còn như giống

Tầm cao đã khác rồi!

Đã qua bao suy nghĩ nhất thời

Qua tất cả những vui buồn bé bỏng

Thời gian như ngọn sóng

Lòng ta như đất bồi.

Bao nhiêu cơn mơ kỳ lạ trong đời

Nay còn lại những cơn mơ hữu ích

Bao năm tháng đã qua nhiều thử thách

Đôi mắt nhìn còn muốn hồn nhiên!…

… Hoa bìm ơi hoa bìm!

Vẫn tròn trặn, đơn sơ màu tím thế!

Như ước vọng mở lòng ta thủ thỉ

Có nét gì vẫn quyến rũ như xưa!

Thôi từ giã tuổi thơ!

Bước ra từ tám năm kháng hiến

Lấy sự tích anh hùng làm chỗn vịn

Lại bước vào cuộc kháng chiến lần hai.

Thôi từ giã tuổi thơ!

Xốc hành lý lên vai

Ta tính nốt những chặng đường đánh Mỹ

(Cái khó nhất chợt lúc này hoá rễ

Khi nhìn thấu mình tận đáy xưa, sau…)

Sơn Tây, 1965

Tặng Thái Nguyên Trinh

Bầy ong ngoan của con

Nhưng cánh tơ thơ bé

Bộng ong bào mỏng thế

Vết phân trâu miết đều

Mảnh vườn khi nắng xế

Nghe ong rù rì kêu!

Con đường ra bến sông

Mỗi ngày bom lại thả

Vẫn tiếng súng phòng không

Nổ rền theo vách đá

Vụ chiêm, mùa vất vả

Mùi cơm thơm cứ thơm!

Ôi nùn rơm, nùn rơm

Sợi vàng vương mái tóc

Con che rơm đi học

Vai nhấp nhô đường xa

Em chơi cùng trẻ xóm

Bầy ong coi giữ nhà

Buổi chiều đi học về

Bà con đông đủ cả

Bầy ong ơi bầy ong

Bay cần cù dưới lá

Lâu cha chẳng về thăm

Mật ong màu óng quá!

Cha về rồi đây con!

Cho nhìn con bỡ ngỡ

Con đan lá ngụy trang

Con che đèn đánh lửa

Con đưa em xuống hầm

Biết xoay lưng chắn cửa

Ai dạy con bao giờ

Mà quá chừng ý tứ

Ôi con tôi, con tôi!

Tháng bảy ong bay đi

Chuồn chuồn chao trên sóng

Nhớ mùa đông rất dài

Nhớ mùa thu rất rộng

Bao lâu cha vắng nhà

Bao lâu con đã sống

Bao đêm ngoài động

Pháo sáng xanh vườn sau

Trăng mài mòn gốc võng

Giặc rít ngang trên đầu…

Nhưng con vẫn học đều

Mỗi năm lên một lớp

Cha vẫn đọc thư con

Chữ dần dà cứng cáp

Cha về mà kinh ngạc

Thấycon còn bé không!

Cha ôm con rưng rưng

Mừng vuui lòng nghẹ cả…

Con đường ra bến sông

Mỗi ngày bom lại thả

Nhưng cần cù dưới lá

Bầy ong bay rộn rã

Mùi cay thơm cứ thơm!

1966

Về Nghệ An thăm con

Tặng Thái Nguyên Trinh

Bầy ong ngoan của con

Nhưng cánh tơ thơ bé

Bộng ong bào mỏng thế

Vết phân trâu miết đều

Mảnh vườn khi nắng xế

Nghe ong rù rì kêu!

Con đường ra bến sông

Mỗi ngày bom lại thả

Vẫn tiếng súng phòng không

Nổ rền theo vách đá

Vụ chiêm, mùa vất vả

Mùi cơm thơm cứ thơm!

Ôi nùn rơm, nùn rơm

Sợi vàng vương mái tóc

Con che rơm đi học

Vai nhấp nhô đường xa

Em chơi cùng trẻ xóm

Bầy ong coi giữ nhà

Buổi chiều đi học về

Bà con đông đủ cả

Bầy ong ơi bầy ong

Bay cần cù dưới lá

Lâu cha chẳng về thăm

Mật ong màu óng quá!

Cha về rồi đây con!

Cho nhìn con bỡ ngỡ

Con đan lá ngụy trang

Con che đèn đánh lửa

Con đưa em xuống hầm

Biết xoay lưng chắn cửa

Ai dạy con bao giờ

Mà quá chừng ý tứ

Ôi con tôi, con tôi!

Tháng bảy ong bay đi

Chuồn chuồn chao trên sóng

Nhớ mùa đông rất dài

Nhớ mùa thu rất rộng

Bao lâu cha vắng nhà

Bao lâu con đã sống

Bao đêm ngoài biển động

Pháo sáng xanh vườn sau

Trăng mài mòn gốc võng

Giặc rít ngang trên đầu…

Nhưng con vẫn học đều

Mỗi năm lên một lớp

Cha vẫn đọc thư con

Chữ dần dà cứng cáp

Cha về mà kinh ngạc

Thấycon còn bé không!

Cha ôm con rưng rưng

Mừng vuui lòng nghẹ cả…

Con đường ra bến sông

Mỗi ngày bom lại thả

Nhưng cần cù dưới lá

Bầy ong bay rộn rã

Mùi cay thơm cứ thơm!

1966

Bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt là một trong những nhất của ông, bài thơ này được đưa vào chương trình học của Bộ Giáo Dục. Bằng Việt với lối viết thơ giản dị, mộc mạc tạo nên những vần thơ vô cùng ấm áp, thắm đượm tình yêu quê hương, con người.

Theo Thuvientho.com

Check Also

nhung bai tho ngan hay ve hoa dac sac nhat 310x165 - Những bài thơ ngắn hay về hoa đặc sắc nhất

Những bài thơ ngắn hay về hoa đặc sắc nhất

Trong thế giới tự nhiên có muôn vàn loài hoa khác nhau. Mỗi loài hoa …